على ربانى گلپايگانى

400

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

ترجمه و توضيح : فصل نهم : نيازمندى ممكن به علت در بقاء و اين مطلب بدين جهت است كه علت احتياج به علت ، امكان ممكن است كه لازمهء ماهيت آن مىباشد ، و اين علت در حال بقاء با ممكن همراه و محفوظ است همان‌گونه كه اين علت در حال حدوث ، همراه با ممكن و محفوظ است ، پس ممكن در حدوث و بقاء محتاج علت است و در هردو حال وجود خود را از علت استفاضه و طلب مىكند . برهان ديگر اين است كه وجود معلول - همان‌گونه كه به صورت مكرر به آن اشاره شد و بيان آن خواهد آمد - وجود رابط و متعلق الذات به علت و متقوم به آن است ، و بدون علت هيچگونه استقلال و واقعيتى ندارد ، پس حال معلول در نيازمندى به علت از نظر حدوث و بقاء يكسان است و نيازمندى به علت ملازم با آن مىباشد . و بر بىنيازى ممكن از علت در حال بقاء به يك رشته مثالهاى عاميانه استدلال كرده‌اند ، مانند بناء ( ساختمان ) و بنّا ، زيرا بناء در وجود ( حدوث ) خود احتياج به بنّاء دارد . و هنگامى كه بنّاء آن را ساخت ، در بقاء خود بىنياز از بنّاء مىباشد . استدلال به مثال ياد شده ( و مانند آن ) مردود است ، زيرا بنّاء علت موجد ( ايجادكننده ) بناء نيست ، بلكه حركات دست او علل معدّة براى حدوث اجتماع بين اجزاء بناء و ساختمان است ، و اجتماع اجزاء علت حدوث شكل بناء و ساختمان مىباشد ، آنگاه خشك شدن اجزاء ، علت بقاء آن بناء تا مدت معينى خواهد بود .